cografyam.org

Cografya Egitim Sitesi

ENERJİ AKIŞI ve MADDE DÖNGÜSÜ

Ekosistem canlı ve cansız unsurlar arasındaki madde ve enerji dolaşımı ile kendini besler ve yeniler. Madde döngüsü ve enerji dolaşımı ile hava, su, toprak, bitkiler ve diğer canlılar arasında sürekli bir alışveriş vardır.

Dünyadaki bütün canlılar yaşamlarını sürdürebilmek için enerjiye ihtiyaç duyarlar.

Dünyada besin üretmek için gerekli olan her türlü madde(su, oksijen, azot gibi) bulunur. Bu maddelerin canlılar tarafından kullanılabilmesi için organik besinlere dönüştürülmesi gerekir. Bitkiler, algler ve bazı bakteriler fotosentez yoluyla inorganik maddeleri organik besinlere dönüştürülebilen canlılardır. Bitkilerde besin olarak depolanan enerji, bir besin zinciri biçiminde tüm canlılara dağılır.

Enerji Akışı

1. Güneş ekosistemlerin tek enerji kaynağıdır.
2. Güneş enerjisi üreticiler tarafından tutulur fotosentez yolu ile kimyasal enerjiye çevrilir.
3. Otçullar, bitkilerden aldıkları enerjiyi bünyelerine alarak yaşamsal faaliyetlerini sürdürürler.
4. Etçiller de otçulları yiyerek depo ettikleri enerjiyi kendi bünyelerine alırlar.
5. Ekosistemlerde enerjinin önemli bir kısmı ayrıştırıcılar tarafından kullanılır.

Madde Döngüleri

Güneş, ekosistemlere enerji sağlar, ancak yaşam için ihtiyaç duyulan su ve diğer kimyasal maddelerin kaynağı dünya’dır. Bundan dolayı yaşamın sürdürülebilmesi için bu maddelerin atmosfer, hidrosfer, litosfer ve biyosfer arasında bir döngü oluşturmasına bağlıdır.

Madde döngüsü, inorganik maddelerin, sürekli olarak cansız ortamdan alınıp canlı unsurlar arasında aktarıldıktan sonra tekrar cansız ortama verilmesi şeklinde çalışır.

Ekosistemlerde madde varlığı sınırlıdır, yerine konmadığı takdirde hızla tükenir.

 

KARBON DÖNGÜSÜ

Karbon atomları, canlı dokularını meydana getiren bileşikleri oluşturması nedeniyle tüm yaşamın temelidir.

Karbondioksit Tüketimi

1. Kara ve deniz bitkileri tarafından fotosentezde kullanılır.
2. Deniz hayvanlarının kabuk oluşumunda kullanılır.
3. Deniz hayvanlarının ve bitkilerin ölümü ile karbonatlı kayaçların bünyesinde depo edilirler.
4. Ölen canlıların bünyesindeki karbon zamanla basıncın etkisiyle petrol ve kömüre dönüşürler.

Not:Tüketilen miktarda CO2 sürekli olarak atmosfere dönmemiş olsaydı Fotosentez giderek azalacak ve sonuçta bitkiler organik madde üretemeyeceklerdi.Bunun sonucunda besin zinciri 30–40 yılda duracak ve yeryüzünde yaşam sona erecekti.

Uyarı:Karbon fotosentez için çok önemlidir. Karbondioksit günlük ve mevsimlik sıcaklıkların aşırı yükselmesi ve düşmesine engel olur.

Uyarı:Denizler ile Atmosfer arasındaki karbon alış verişi yok yavaştır. Denizler daha çok karbonun depolandığı yerlerdir.

Karbondioksitin açığa çıkması
1. Canlıların solunumu ile doğaya geri dönerler.
2. Ölen canlıların çürümesi ve orman yangınları ile doğaya geri dönerler.
3. Kayaçların çözülmesi sonucu doğaya dönerler.
4. Suyun hava ile teması sonucunda yüzeyde karbon alış verişi gerçekleşir.

 

OKSİJEN DÖNGÜSÜ

Canlıların aldıkları besinleri enerjiye dönüştürebilmeleri için oksijen gereklidir. Atmosfer %21 oranında oksijen bulundurur.Sular da oksijen çözünmüş olarak bulunmaktadır. Oksijen atmosferde atomik oksijen (O), moleküler oksijen (O2) ve Ozon (O3) olmak üzere 3 şekilde bulunur. Moleküler oksijen solunum için gereklidir. Litosferde yaygın olarak bulunur. Ozon, biyosferi ultraviyole ışınlarının zararlarından korur.

Oksijen; solunum sırasında, kömür, gaz, petrol gibi maddelerin yanmasında ve organik besin maddelerinin yakılmasında tüketilir.

 

AZOT(NİTROJEN) DÖNGÜSÜ

Azot canlılar için önemlidir, protein ve DNA’nın bileşenlerindendir. Ayrıca topraktaki verimi büyük ölçüde etkiler. Azotun asıl kaynağı atmosferdir.

Doğada Azotun Dolaşımı

1. Atmosferde yıldırım ve volkanik faaliyetler sırasında ortaya çıkan elektrik boşalmaları sonucunda oksijen ile birleşerek nitrit ve nitratlara dönüşür. Yağışlarla toprağa girerek bitkiler tarafından kullanılır.
2. Topraktaki bazı bakteriler tarafından bağlanarak nitrata dönüşür.
3. Bitkiler topraktaki nitratları alır ve yapılarına katarlar.
4. Besin zinciri ile diğer canlılara geçerler.
5. Ölen bitki ve hayvanlar ayrıştırıcılar tarafından parçalanır, böylece döngüye katılır.

 

 

 

UstaDerslik